Recensie Lijmen/Het been

In de loop van het ontstaan van onze reportage over Elsschot werd ik steeds nieuwsgieriger naar zijn boeken. Bovendien voelde ik mij steeds ongemakkelijker over het feit dat ik nog nooit iets van hem gelezen had. Een paar weken geleden ben ik dus eindelijk begonnen aan Lijmen/Het been en heb daar een recensie over geschreven. Inmiddels ben ik vastberaden om de rest van zijn boeken ook te lezen!

In Lijmen maak je kennis met twee mannen; Laarmans en Boormans. Je beleeft het verhaal door de ogen van de aanvankelijk dertig jaar oude Laarmans.
Op een dag ontmoet hij de vijftiger Boormans, en besluit impulsief in te gaan op zijn voorstel om voor hem te komen werken, al weet Laarmans niet wat dat inhoudt. Al snel blijkt dat Boormans directeur is van het zogenaamde Algemeen Wereldtijdschrift voor financiën, handel, nijverheid, kunsten en wetenschappen. Het blad heeft weinig om het lijf, het is vooral zaak het aan bedrijven verkocht te krijgen. Het bewerken van de klant, dat erom draait hem een zo groot mogelijke oplage te laten bestellen, heet lijmen. In de loop van het boek leert Laarmans de kunst van het lijmen en ontdekt er de vervelende kanten van. Het steeds opnieuw moeten incasseren bij de niet betalende mevrouw Lauwereyssen begint hem ontzettend tegen te staan.

In het vervolg, Het been, worden de beide mannen, jaren na het gebeuren, achtervolgd door schuldgevoelens tegenover mevrouw Lauwereyssen en proberen ze hun daden op alle mogelijke manieren recht te zetten.

Ik kan mij nog goed herinneren dat bijna al mijn klasgenoten op de middelbare school, Kaas op hun leeslijst zetten. Nu snap ik helemaal waarom. Elsschot is simpelweg leuk om te lezen. Lijmen/Het been is een heel vermakelijk boek. De humor zit hem niet zozeer in wat er gebeurt, dat is vaak meer tragisch dan grappig, maar in de toon. Die toon is ironisch en nuchter, maar nooit afstandelijk. Ook al is de zakenwereld je volkomen vreemd, als je je mee laat voeren, word je al snel deelgenoot in het lijmen. Je wordt medeplichtig aan de oplichterij en deelt de schuldgevoelens in Het been. In die zin is Lijmen/Het been een beklemmend boek, waarin er steeds minder weg terug is.

Fragment uit Lijmen/Het been

(Boormans tegen Laarmans)
"Morgen ochtend gaan wij er voor het eerst samen op uit. Je krijgt ’n mooie lederen tas onder de arm om de zogenaamde ‘documenten’ in te bergen. Ieder stuk papier, bedrukt, beschreven en desnoods blanco, dat je machtig wordt bij ’t bezoeken van een firma, is een ‘document’. Ik praat met de mensen en onder ’t lijmen neem, krijg of vraag ik catalogussen, prijscouranten, circulaires en dergelijke, en jij stopt alles zwijgend, maar waardig, in je tas. Af en toe mag je zachtjes ‘zeer interessant’ zeggen, maar dat is ook alles. Voor de redactie heb je weinig aan die rommel, want ik bezit een vijftigtal typische studies, die ik steeds maar weer laat verschijnen. Ze werden 30 jaar geleden door mijn voorganger geschreven en dat was een Fransman, zodat je er niet al te veel aan knoeien moet. Maar de mensen voelen zich gevleid als je tuk bent op hun papieren, waar gewoonlijk hun fabriek op staat of hun vader of zo".